Artykuł z numeru: 6/2010
Dobrze nie będzie, może być lepiej
Utrzymanie dzierżawy jako trwałej formy zagospodarowania nieruchomości rolnych i zniesienie limitów zakupu państwowych gruntów rolnych - to najistotniejsze propozycje zmian w rządowym projekcie nowelizacji ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, które przygotowała Federacja Związków Pracodawców – Dzierżawców i Właścicieli Rolnych.
Nowe propozycje działań i rozwiązań służących racjonalnemu zagospodarowaniu gruntów rolnych będących w zasobie Skarbu Państwa były głównym tematem posiedzenia Rady FZPDiWR 27 maja w Warszawie. Jak stwierdził Leszek Dereziński, prezes Federacji, inspiracją do ich powstania było spotkania 13 maja z Kazimierzem Plocke, wiceministrem rolnictwa.
- W ocenie ministra Plocke projekt nie jest doskonały, a prace sejmowe i rządowe to dobry moment na modyfikację niektórych zapisów noweli - mówił Leszek Dereziński. Podkreślił, że resort rolnictwa jest otwarty na współpracę w tym zakresie. Federacja otrzymała jednak wyraźny sygnał, iż od dwóch rozwiązań nie ma odwrotu: konieczności trwałego rozdysponowania nieruchomości rolnych oraz utrzymania limitów przy zakupie państwowej ziemi – do 300 ha dla rolników indywidualnych i do 500 ha dla spółek prawa handlowego.
- Czekamy na kolejne spotkanie z ministrem Plocke w tej sprawie – zapowiedział prezes Dereziński, – musimy jednak przedstawić konkretne i dobrze uargumentowane propozycje rozwiązań korzystnych dla dzierżawców, które chcielibyśmy wprowadzić do tej nowelizacji. Niewykluczone, że nie jest to ostateczna wersja projektu, choćby ze względu za niedawny wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustawowego prawa odkupu. Projekt jest jeszcze w Sejmie, wykorzystajmy ten czas na to, aby choć w części zmienić szykującą się modyfikację przepisów regulujących obrót nieruchomościami rolnymi. Nie mamy złudzeń, że wszystkie zmiany będą dla dzierżawców korzystne, trzeba jednak wyeliminować te najbardziej dla nas niebezpieczne.
Najpierw roszczenia, potem sprzedaż
Piotr Gawroński ze Związku Producentów Rolnych w Warszawie zauważył, że jest grupa dzierżawców, która chciałaby, aby ta ustawa weszła w życie, ponieważ są zainteresowani wykupem gruntów. To przeważnie rolnicy dzierżawiący kilkadziesiąt hektarów. - Sam dzierżawię 40 hektarów i chciałbym je wykupić – nie ukrywał. - Pamiętajmy, że w szeregach Federacji są też drobni dzierżawcy. Skoro projekt nowelizacji umożliwia wykup ziemi, to niech wejdzie w życie w obecnym kształcie. Blokowanie noweli nie leży w naszym interesie.
- Przecież wykupić grunty można w każdej chwili, Agencja Nieruchomości Rolnych zachęca jak może! - denerwował się Wojciech Hołownia, prezes Warmińsko–Mazurskiego Związku Pracodawców, Właścicieli i Dzierżawców Nieruchomości Rolnych. - Ten projekt nie jest do tego potrzebny.
- Nie mogę wykupić tych gruntów, bo są obciążone roszczeniami – przyznał Piotr Gawroński.
- I to jest sedno sprawy! Rządowy projekt nowelizacji ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie rozwiązuje tego problemu - wszedł mu w słowo Ignacy Urbanowski, przewodniczący Rady Federacji. - Jeśli rząd najpierw nie zajmie się roszczeniami, nie będzie możliwa sprzedaż gruntów. Nie uda się zatem spełnić zasadniczego celu tego projektu – trwale zagospodarować grunty będące w zasobie ANR. Właśnie to podkreślamy w naszych propozycjach zmian do projektu nowelizacji.
Więcej pracowników, więcej hektarów
Przewodniczący Rady Federacji zauważył, że aby przyspieszyć sprzedaż gruntów Skarbu Państwa, niezbędne będzie włączenie do tego procesu na szerszą skalę pracowników byłych PGR i ich rodziny. Dlatego Federacja proponuje, aby powiązać możliwość zakupu ziemi przez spółki pracownicze i wielkości limitów obszarowych zakupu ziemi z liczbą zatrudnionych w nich pracowników i udziałowców. W związku z tym trzeba będzie stworzyć dla nich korzystne warunki administracyjne, prawne i finansowe do preferencyjnego wykupu ziemi. System ten objąłby udziałowców spółek prawa handlowego (szczególnie spółek pracowniczych) i ich dzieci a także pracowników spółek, którzy co najmniej 10 lat pracowali w PGR, na bazie którego utworzono spółkę. Federacja proponuje, aby osoby te otrzymały prawo do indywidualnego wykupu ziemi do 300 ha. Preferencyjne warunki wykupu ziemi objęłyby także pracowników spółek prawa handlowego, dla których praca w przedsiębiorstwie rolnym w ciągu ostatnich 10 lat była jedynym źródłem utrzymania. W tym przypadku otrzymaliby prawo do zakupu tylu hektarów, ile obejmuje średnie gospodarstwo w rejonie lub w województwie.
- Popieram to rozwiązanie, pod warunkiem uściślenia, że prawo do nabywania gruntów na preferencyjnych warunkach będzie miała wyłącznie osoba, która spełnia ustawowe warunki definicji rolnika – podkreślił Wojciech Hołownia. - Nie możemy dopuścić do tego, żeby zapis otworzył możliwość wykupu gruntów osobom niezwiązanym z rolnictwem.
Musi być konkretny projekt
Waldemar Rolewski, wiceprezes FZPDiWR zauważył z kolei, że propozycje działań i nowych rozwiązań, które Federacja zamierza przedstawić, choć są słuszne i dobrze napisane, to jednak w niewłaściwej formie. Na tym etapie prac legislacyjnych należałoby raczej opracować konkretne zmiany do poszczególnych paragrafów nowelizacji i przełożyć te propozycje na język prawny.
W przeciwnym razie postulaty te nie będą skuteczne. - Teza, że długoletnia dzierżawa powinna być uważana za trwałą formę zagospodarowania gruntów rolnych, jest ze wszech miar słuszna – mówił Rolewski. - W tym kierunku zmierzają nasze postulaty, do których musimy przekonać polityków. Dlatego trzeba robić wszystko co możliwe, aby ustawa w obecnym kształcie nie weszła w życie, ponieważ oznacza to koniec naszych przedsiębiorstw. Jednak przekonując do wprowadzania rozwiązań korzystnych dla dzierżawców, musimy zachować procedury. Potrzebny jest konkretny projekt z konkretnymi propozycjami zmian do konkretnych paragrafów. Im więcej zgłosimy propozycji, tym większe szanse na powodzenie.
Unijne władze sprzeciwiły się decyzji Rady Ministrów UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa, która pod koniec ub. roku zgodziła się na przedłużenie przez Polskę pomocy państwa przy zakupie nieruchomości rolnych do 31 grudnia 2013 r. Komisja Europejska skierowała w tej sprawie wniosek do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który ostatecznie rozstrzygnie, czy Polska może stosować preferencje dla rolników przy zakupie gruntów rolnych
Propozycje działań i rozwiązań służących racjonalnemu zagospodarowaniu ziemi będącej w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz wzrostowi konkurencyjności polskiego rolnictwa:
Racjonalne i efektywne zagospodarowanie ziemi (mienia) będącej w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa uwzględniać musi nadrzędne cele jakimi są:
- troska o wzrost konkurencyjności polskiego rolnictwa bez względu na formę gospodarowania, własności i wielkości gospodarstwa,
- dążenie do trwałego rozdysponowania zasobów nie tylko w formie sprzedaży ziemi i obiektów,
- utrzymanie na dotychczasowym poziomie zatrudnienia w rejonach, w których występuje wysokie bezrobocie, często strukturalne,
- tworzenie warunków do efektywnego gospodarowania w rolnictwie, a nie administracyjnego dyrygowania.
Realizacja tych celów zdaniem Federacji Związków Pracodawców - Dzierżawców i Właścicieli Rolnych wymaga:
- Traktowania w polityce rolnej dzierżawy jako trwałej formy gospodarowania w polskim rolnictwie i ustawowego jej umocowania. Niezbędne jest zaprzestanie dyskryminowania i unicestwiania dzierżawców rolnych poprzez administracyjne blokowanie przedłużania umów dzierżawy.
a) obecnie obowiązująca ustawa o ANR nie może być korygowana administracyjnie decyzjami ministra rolnictwa. Jest to sprzeczne z zasadami państwa prawa, szczególnie, gdy dotyczy działalności gospodarczej i ma negatywne skutki finansowe dla dzierżawców;
b) umowy dzierżawne (na prośbę dzierżawców) nie mogą być przedłużane na okres nie krótszy niż 5 lat:
- taki okres ma większość programów unijnych – nie można dzierżawców pozbawiać prawa do korzystania z nich,
- banki przy udzielaniu kredytów wymagają dłuższego okresu dzierżawy (minimum 5 lat to gwarancja spłaty kredytu). - Dynamicznemu przyspieszeniu sprzedaży ziemi będącej w zasobie ANR służyć będzie umożliwienie uczestniczenia na większą skalę w tym procesie pracownikom byłych PGR i członkom ich rodzin, a w szczególności:
- powiązanie możliwości zakupu ziemi przez spółki pracownicze i wielkości limitów obszarowych zakupu ziemi z liczbą zatrudnionych w nich pracowników i udziałowców,
- rozwiązanie problemu ziem objętych roszczeniami,
Jednocześnie niezbędne jest stworzenie korzystnych warunków zarówno administracyjno-prawnych jak i finansowych (takich, jakie posiadają rolnicy indywidualni) do wykupu ziemi z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, umożliwiających preferencyjny wykup ziemi:
a) udziałowcom spółek prawa handlowego (szczególnie spółkom pracowniczym) i ich dzieciom (prawo do indywidualnego zakupu ziemi do 300 ha),
b) pracownikom spółek prawa handlowego, którzy przez co najmniej 10 lat pracowali w PGR, na bazie którego utworzono spółkę (prawo do indywidualnego wykupu ziemi do 300 ha),
c) pracownikom spółek prawa handlowego, dla których praca w przedsiębiorstwie rolnym jest jedynym źródłem utrzymania w ciągu ostatnich 10 lat. Otrzymali by prawo do zakupu tylu hektarów, ile obejmuje średnie gospodarstwo w regionie lub w województwie.
Pracownicy PGR, jako jedna z nielicznych grup społecznych w Polsce, nie uczestniczyli w procesie prywatyzacji swoich przedsiębiorstw, dlatego też powinni mieć możliwość gospodarowania na wykupionej ziemi w formie gospodarstwa indywidualnego lub w ramach spółki prawa handlowego. Forma gospodarowania to indywidualna dobrowolna decyzja obywatela.
Federacja jest otwarta i gotowa do dyskusji w zakresie wypracowania szczegółowych zasad uczestnictwa pracowników dawnych PGR w trwałym rozdysponowaniu ich dawnych warsztatów pracy.
Federacja i zrzeszone w niej związki zwiększą swą aktywność w działaniach służących trwałemu zagospodarowaniu mienia Skarbu Państwa w formie sprzedaży zarówno ziemi jak i obiektów budowlanych, głównie inwentarskich. - W celu zwiększenia konkurencyjności polskiego rolnictwa i poprawy opłacalności produkcji rolnej Federacja i zrzeszone w niej związki będą organizować i inspirować członków związków, w tym dzierżawców rolnych, do tworzenia zespołów producentów rolnych.
Zarówno w gospodarstwach rolnych (w tym dzierżawionych), jak i w zespołach producentów rolnych, w oparciu o środki, które można uzyskać w ramach wsparcia UE, należy rozwijać produkcję energii odnawialnej (biogazownie itp.), przechowalnictwo i przetwórstwo płodów rolnych, tworząc na bazie dużych gospodarstw rolnych przedsiębiorstwa rolno–przetwórcze. - Federacja uważa, że podobnie jak w innych działach gospodarki narodowej, również i w rolnictwie występować będą procesy koncentracyjne. W dłuższej perspektywie jest to nieuniknione. Powstawać będzie coraz więcej gospodarstw przekraczających limity obszarowe określone w ustawie o ustroju rolnym i innych przepisach. Walka administracyjna z koncentracją produkcji rolnej prowadzona przez ministerstwo rolnictwa, jest marnowaniem sił i środków.
Aneta Wrutniak
Fot. Tytus Żmijewski
Więcej w czerwcowym numerze „Rolnika Dzierżawcy”
Komentarze
